طرح نهال، آب، اشتغال پایدار
طرح نهال، آب، اشتغال پایدار

این طرح راه‌حلی پایدار و سازگار با محیط زیست برای کاهش پیامدهای مخرب خشکسالی، کمبود منابع آبی و مهاجرت مردم از استان سیستان و بلوچستان استپس از بازدید از استانهای مرزی غرب و جنوب کشور برای بررسی راهکارهای قابل انجام و سازگار با اقلیم و شرایط، طرح «نهال-آب-اشتغال» توسط شتابدهنده ارگانیا ارائه شد (ارگانیا شتابدهنده‌ای است که در پلتفرم سپکا در حوزه صنعت کشاورزی سبز فعالیت می‌کند). در این طرح برای صد روستا در استان‌های مرزی با الویت استان سیستان و بلوچستان که توسط تسهیلگران ارگانیا شناسایی می‌گردند، دستگاه آب‌شیرین‌کن اختصاص داده می‌شود و تمامی مراحل آن از شناسایی، ساخت اتاقک آب‌شیرین‌کن، نصب و راه‌اندازی آن، آموزش جامعه محلی و استقرار و نظارت بر بهره‌برداران که دو نفر از افراد همان روستا هستند، بر عهده شتابدهنده ارگانیا خواهد بود و در این راه سعی بر جلب مشارکت مردم محلی نیز خواهد نمود. پس از اطمینان از استقرار مناسب دستگاه‌ها و آموزش جامعه محلی، ارگانیا اداره آب‌شیرین‌کن را به خود مردم محلی واگذار خواهد نمود و آب‌شیرین‌کن به صورت خودگردان اداره خواهد شد.

پس از حل مشکل تامین آب شرب و بهداشتی برای مردم محلی، به آنها درختان مثمر سازگار با محیط و اقلیم محل سکونتشان اهدا خواهد شد تا زمینه برای اشتغال پایدار افراد ایجاد شود. این درختان با توجه به مطالعات و بررسی‌های تیم تحقیق و توسعه ارگانیا مشخص خواهد شد، اما به عنوان یک پیشنهاد اصلی درخت توت مطرح می‌گردد که درختی کم‌آب و سازگار با اغلب استانهای مرزی کشور است و به واسطه آن نواغانداری و ابریشم‌کشی مدرن قابل توسعه در این روستاها، متناسب با اقلیم و سازگار با محیط زیست و تضمین‌کننده مشاغل پایدار برای ساکنین این مناطق خواهد بود. موارد زیر حاصل مطالعات میدانی، تحقیقات بازارهای داخلی و خارجی و تجربه کار ارگانیا در موارد مشابه در سایر استانها است که توجیه مناسبی برای طرح «نهال-آب-اشتغال» محسوب می‌گردد:

1- شرایط بازار جهانی فرصت بسیار ارزشمندی در اختیار ایران قرار داده است که جای ژاپن و کشورهای شرق آسیا را در تولید نوغان بگیرد، افزایش مصرف داخلی چین و هند، موجب شده است که سهم صادرات آنها در بازار جهانی ابریشم روند کاهشی داشته باشد و ژاپن نیز به دلیل دستمزدهای بسیار بالای نیروی انسانی و گران بودن زمین، به تدریج سهم خود از بازار ابریشم را واگذار کرده است. طی سالهای اخیر ارزش تجارت جهانی ابریشم سالانه بیش از 9 درصد افزایش داشته است، این فرصت تاریخی شرایطی را برای احیای نوغانداری و صنعت ابریشم در کشور فراهم ساخته است. اشتغال به نوغانداری، به طور متوسط درآمدی در حدود 5 میلیون تومان برای 45 روز نوغانداری (در ازای برگ‌چینی 25 درخت توت 3 ساله) برای هر نوغاندار به ارمغان می‌آورد. از سوی دیگر، ابریشم‌کشی با دستگاههای جدید به طور متوسط روزانه درآمدی معادل 150 هزار تومان به دنبال خواهد داشت.

2- درخت توت گیاهی درختی کم‌آب و سازگار با اغلب استانهای مرزی کشور است. توت میوۀ گران و با ارزش غذایی بسیار بالاست که به صورت تازه و خشک قابل مصرف است. میوه درخت توت نیز توسط دستگاه‌های میوه‌خشک‌کنی ارگانیا قابلیت ورود به بازار را خواهد داشت. برگ این درخت دارای ارزش اقتصادی است و مفید برای نوغانداری است؛ چوبش نیز یکی از بهترین و گرانترین انواع چوب است. این درخت در برابر آفات مقاوم است و عمری طولانی دارد.

3- ابریشم‌کشی صنعتی چند هزار ساله در کشور ماست و بیش از 98 درصد ابریشم تولیدی جهان در مسیر جادۀ ابریشم تولید می‌شود و بازدۀ ابریشم کشی خانگی بیش از ابریشم‌کشی صنعتی است که هم به‌عنوان یک اشتغال کامل (ابریشم‌کشی) و هم به صورت فصلی (نوغانداری بهاره) موجب افزایش درآمد مرزنشینان خواهد شد. در سالهای دهۀ 30 شمسی حدود 110 هزار خانوار در کشور در نوغانداری و صنایع ابریشم مشغول به کار بودند، که متأسفانه به دلیل سیاست‌های نادرست اقتصادی، با دیگر کسب‌وکارهای بخش کشاورزی که به لحاظ مصرف آب با اقلیم ایران سازگار نیستند، جایگزین شده است.

4- درختکاری موجب پایداری منابع آب و خاک می‌شود و سازگار با برنامه‌های ملی زیست‌محیطی است و گامی مهم در جهت تقویت منابع آب زیرزمینی و پیشگیری از سیل در حوضه‌های آبریز به شمار می‌رود. در ازای هر درخت توت 5 ساله به طور متوسط 50 مترمکعب به دلیل جلوگیری از ایجاد رواناب، به ذخایر آبهای زیرزمینی افزوده می‌شود.

هدف از اجرای طرح، بکارگیری الگوی کشاورزی پیمانی (contract farming) با مشخصات زیر است:

-ایجاد زنجیرۀ ارزش ابریشم از مرحلۀ نهال‌کاری تا نوغانداری و سپس ابریشم‌کشی و نساجی و صنایع دستی

-تولید توت خشک و قند توت.

-تولید صنایع دستی بر پایۀ چوب توت و نخ ابریشم

-ارتقای فناوری در زنجیرۀ ارزش صنعت ابریشم

-آموزش و توانمندسازی جوامع محلی

-افزایش بهره‌وری و تولید اقتصادی در استانهای مرزی

-افزایش سهم صادرات محصولات تولیدی

-حفظ جمعیت روستایی و مقابله با روند فزایندۀ آسیب‌های اجتماعی و حاشیه‌نشینی

 

بازگشت به بالا